Teatri “Muharrem Qena” në Mitrovicën e Jugut u bë një vend i veçantë për shumë familje kur aktorë të rinj me aftësi të kufizuara dolën në skenë për të interpretuar shfaqjen e tyre të parë multietnike. Ngjarja ishte pjesë e projektit “Kulturë pa Pengesa”, i mbështetur nga Ambasada Zvicerane në Kosovë, dhe mblodhi pjesëmarrës shqiptarë të Kosovës (KOA), serbë të Kosovës (KOS) dhe boshnjakë të Kosovës (KOB). Shfaqja u organizua me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Personave me Aftësi të Kufizuara dhe përcolli një mesazh të qartë: çdo person meriton respekt, mundësi të barabarta dhe një shans për të treguar aftësitë e tij.
Një mesazh për të drejtat dhe përfshirjen
Hapja e ngjarjes i kujtoi publikut se barazia nuk është vetëm një fjalë, por një praktikë e përditshme. Moderatori shpjegoi se qasja, respekti dhe mundësitë e barabarta në jetën publike, art dhe kulturë janë të drejta që duhet t’u garantohen çdo personi. Sebahate Hajdini Beqiri, drejtoresha e Down Syndrome Kosova, u tha të pranishmëve se Kosova ka bërë përparim në krijimin e politikave për personat me aftësi të kufizuara, por mbeten edhe shumë sfida: “Këta persona ende përballen me barriera në kujdesin shëndetësor, arsim dhe punësim. Ndryshimi i vërtetë do të vijë vetëm kur institucionet të sigurojnë respekt të plotë për të drejtat e të gjithë personave me aftësi të kufizuara.” Ajo shtoi se kjo shfaqje, e cila përfshin aktorë shqiptarë, serbë dhe boshnjakë të Kosovës, tregon fuqinë e diversitetit dhe bashkëpunimit. Ajo gjithashtu tregon se çdo person me aftësi të kufizuara ka nevojë për mbështetje të fortë dhe të qëndrueshme.
Ndërtimi i urave përmes artit
Gjeniz Beqiri, menaxheri i zyrës së Down Syndrome Kosova në Mitrovicën e Jugut, shpjegoi se ideja pas projektit “Kulturë pa pengesa” ishte të sillte së bashku të rinj me aftësi të kufizuara intelektuale dhe t’i ndihmonte ata të shfaqnin potencialin e tyre. Projekti filloi në korrik 2025 dhe përfshiu njëzet pjesëmarrës nga e gjithë Kosova. Ata punuan së bashku për muaj të tërë për të përgatitur shfaqjen e tyre të parë, dhe kjo përvojë i ndihmoi të krijonin miqësi dhe të mësonin nga njëri‑tjetri. Gjenizi tha se organizata e tij ofron programe të rëndësishme edukimi dhe mbështetjeje, dhe shpreson që përparimi i bërë vitet e fundit t’i motivojë institucionet të investojnë edhe më shumë për t’i ndihmuar personat me aftësi të kufizuara të ndihen të barabartë dhe të respektuar. Ai theksoi gjithashtu se bashkëpunimi me organizatën “Podrži me” nga Mitrovica e Veriut e bëri projektin edhe më të fortë. Ishte hera e parë që këto dy grupe punuan së bashku, dhe kjo tregoi se kur organizatat bashkojnë përpjekjet, ato mund të ndikojnë shumë te njerëzit.
Fuqia e unitetit në skenë
Një nga intervistat më emocionuese erdhi nga Ivana Rakic, drejtoresha e “Podrzi me” dhe nënë e një fëmije me autizëm. Ajo tha se u përfshi në këtë fushë për të luftuar për vajzën e saj dhe për çdo fëmijë që ka nevojë për mbështetje. Organizata e saj punon me më shumë se dyqind fëmijë dhe të rritur me aftësi të kufizuara dhe përfshin anëtarë nga shumë prejardhje etnike. Sipas saj, tre muajt e fundit të bashkëpunimit me Down Syndrome Kosova i treguan diçka shumë të rëndësishme: “Fëmijët nuk interesohen për etninë, fenë apo dallimet. Ata kujdesen vetëm për mirësinë dhe miqësinë.” Ajo beson se të rriturit duhet të mësojnë prej tyre, sepse këta të rinj tregojnë dashuri pa kufij dhe na kujtojnë se çfarë ka vërtet rëndësi.
Një shfaqje e mbushur me ngjyra dhe emocione
Pas fjalimeve për hapjen e ngjarjes, mbrëmja vazhdoi me një dokumentar të shkurtër që tregonte se si aktorët e rinj dhe organizatorët kishin punuar së bashku gjatë muajve të fundit, ku ata shpjegonin se si provat i ndihmuan të krijonin miqësi, të kapërcenin sfida dhe të kuptonin më mirë njëri‑tjetrin. Kur dokumentari përfundoi, dritat u zbehën dhe filloi ngjarja kryesore. Skena u mbush me lëvizje dhe ngjyra teksa aktorët e rinj u shfaqën me pelerina të ndritshme dhe maska të bardha. Ata formuan figura, rrethore dhe vija që rrëfenin një histori pa fjalë. Vetëbesimi i tyre rritej me çdo hap, dhe publiku i ndiqte me emocion, shumë prej tyre duke e regjistruar momentin me telefonat e tyre. Mesazhi i shfaqjes ishte i qartë. Kur njerëzit e mbështesin njëri‑tjetrin, punojnë së bashku dhe vlerësojnë dallimet, ata ndihmojnë në krijimin e një shoqërie më të fortë dhe më të dashur/sjellshme.
Shfaqja “Kulturë pa pengesa”, një nga të parat e këtij lloji në Kosovë, ishte më shumë se një performancë. Ajo ishte një kujtesë se përfshirja është e mundur dhe se çdo person, pavarësisht aftësisë, ka diçka të vlefshme për të ofruar.
