Je duke e shikuar telefonin tënd. Hap një postim dhe i kontrollon komentet. Dhjetëra njerëz e pohojnë të njëjtën gjë. Disa pajtohen fuqishëm. Të tjerët e përsërisin të njëjtin mesazh me fjalë paksa të ndryshme. Duket sikur të gjithë e kanë të njëjtin mendim. Duket reale. Duket bindëse. Por, çfarë nëse shumë prej këtyre llogarive nuk iu përkasin njerëzve të vërtetë?
Çfarë janë profilet e rreme dhe ‘botët’?
Jo çdo llogari online është ashtu siç duket. Disa profile krijohen për t’u dukur si përdorues realë, me emra, fotografi dhe postime. Ato janë profile të rreme, shpesh të kontrolluara nga një person ose një grup i vogël. Të tjera janë ‘botë’, llogari që janë plotësisht ose pjesërisht të automatizuara. Ato mund të postojnë, të komentojnë dhe të reagojnë shumë shpejt, ndonjëherë më shpejt sesa do të mundte çdo person i vërtetë. Qëllimi është i thjeshtë. Këto llogari përdoren për të shtyrë mesazhe të caktuara, për të përsëritur të njëjtat ide dhe për t’i bërë ato të duken të njohura. Kur shumë llogari e thonë të njëjtën gjë, krijohet përshtypja se “të gjithë mendojnë kështu”, edhe kur kjo nuk është e vërtetë.
Pse funksionojnë ato?
Njerëzit në mënyrë natyrale i besojnë asaj që duket e përhapur. Kur sheh shumë komente që e mbështesin të njëjtën ide, ajo duket më e besueshme. Mund të mendosh se kaq shumë njerëz nuk mund të gabojnë. Pikërisht këtë përpiqen të arrijnë profilet e rreme dhe botët. Ato nuk të bindin me argumente. Të bindin me numra, duke e bërë një mesazh të duket sikur është kudo. Kur diçka shfaqet vazhdimisht, fillon të duket normale. Fillon të duket e vërtetë. Me kalimin e kohës, kjo mund të ndikojë në mënyrën se si njerëzit mendojnë, në atë që besojnë e madje edhe në mënyrën se si reagojnë ndaj të tjerëve. Kështu përhapet dezinformimi pa u vënë re lehtë. Nuk bëhet fjalë për një postim të vetëm të rremë, por për shumë zëra që përsërisin të njëjtin mesazh.
Si mund t’i dallosh?
Nuk ke nevojë për mjete të veçanta për të vënë re kur diçka nuk është në rregull. Disa kontrolle të thjeshta mund të të ndihmojnë të dallosh ndryshimin mes përdoruesve realë dhe llogarive të dyshimta. Fillo me profilin. A e ka një fotografi reale, apo duket shumë perfekte ose e përgjithshme? Kontrollo historikun e llogarisë. A është krijuar së fundmi? A ka shumë pak postime ose ndjekës? Shiko komentet. A e përsërit llogaria të njëjtin mesazh në shumë postime të ndryshme? Kushtoji vëmendje mënyrës se si janë shkruar mesazhet. Llogaritë e rreme shpesh përdorin gjuhë shumë të fortë ose ekstreme. Ato rrallë tregojnë mendime të ndryshme ose të balancuara. Disa emra përdoruesish gjithashtu duken të rastësishëm ose të pazakontë, me numra dhe shkronja që nuk kanë kuptim. Një shenjë tjetër e rëndësishme është koordinimi. Nëse shumë llogari e postojnë të njëjtin koment ose mesazh në të njëjtën kohë, ky është një sinjal i fortë se diçka nuk është natyrale.
Pse ka rëndësi kjo?
Profilet e rreme dhe ‘botët’ nuk janë thjesht zhurmë e padëmshme në internet. Ato mund ta formësojnë atë që njerëzit e shohin dhe besojnë. Mund ta bëjnë informacionin e rremë të duket i përhapur. Mund të krijojnë tension duke shtyrë mendime ekstreme. Gjithashtu mund t’i bëjnë njerëzit të ndiejnë presion për t’u pajtuar me diçka që në të vërtetë nuk mbështetet nga përdorues realë. Të kuptuarit e kësaj të rikthen kontrollin. Nuk ke pse ta pranosh çdo gjë që sheh si reale ose të përhapur. Mund të ndalesh një moment dhe të vësh në dyshim atë që ke përpara. Interneti është plot me njerëz të vërtetë që ndajnë ide reale. Mirëpo, është gjithashtu plot me llogari të krijuara për të ndikuar te ti. Të dish dallimin është ajo që të bën një përdorues të zgjuar. Para se t’i besosh asaj që “të gjithë po e thonë”, bëji vetes një pyetje të thjeshtë: A po e thonë vërtet të gjithë, apo janë vetëm disa zëra të përsëritur shumë herë?
KUTI TEKSTI
DALLO LLOGARINË E RREME
Para se të besosh ose të reagosh, hidh një sy të shpejtë:
- Kontrollo kur është krijuar llogaria
- Shiko numrin e postimeve dhe ndjekësve
- Shiko nëse i njëjti mesazh përsëritet shpesh
- Ki kujdes me profilet që përdorin gjuhë ekstreme
- Nëse shumë llogari postojnë të njëjtën gjë në të njëjtën kohë, tregohu i kujdesshëm
JO ÇDO GJË ONLINE ËSHTË ASHTU SIÇ DUKET.
QËNDRO I VETËDIJSHËM, QËNDRO NË KONTROLL.
